Empatia pomaga spojrzeć na sprawy z perspektywy drugiej osoby, wczuć się w jej emocje i budować silniejsze relacje – w pracy, w szkole i życiu osobistym. Oto, jak stać się bardziej empatycznym.

Czym jest empatia?

Empatia to umiejętność patrzenia na rzeczy z perspektywy drugiej osoby i odczuwania jej emocji. Postawienie się w sytuacji innej osoby może skłonić Cię do działania ze współczuciem i zrobienia wszystkiego, co w Twojej mocy, aby poprawić jej sytuację. W ten sposób możesz zmniejszyć cierpienie drugiej osoby, a także swoje własne.

Wyobraź sobie, że wracasz do domu i dowiadujesz się, że Twój współmałżonek lub partner jest chory. Nawet jeśli miałeś/-aś dobry dzień, nagle poczułbyś/poczułabyś jego/jej niepokój i zatroszczył/-a się o jego/jej potrzeby. Jeśli przyjaciel jest zły z powodu sposobu, w jaki potraktował go szef, prawdopodobnie podzielasz jego poczucie frustracji. Być może nie możesz rozwiązać jego problemu, ale możesz zrozumieć, że musi dać upust swoim emocjom.

Empatia to nie tylko trudności. Kiedy Twoje dziecko jest czymś podekscytowane, czujesz jego radość. Kiedy Twój przyjaciel śmieje się z żartu, doświadczasz jego rozbawienia. Empatia pozwala nam pogłębić relacje, gdy łączymy się z myślami i uczuciami przyjaciół i bliskich, a oni łączą się z naszymi. Empatię możemy odnieść także do osób, których nie znamy. Jeśli na przykład zobaczysz nieznajomą siedzącą samotnie na imprezie, możesz wczuć się w jej samotność i porozmawiać z nią. Jeśli zobaczyłeś obrazy innych ludzi cierpiących gdzieś po drugiej stronie świata, możesz poczuć się zmotywowany do przekazania środków, aby pomóc złagodzić ich cierpienie. Z drugiej strony, gdy zobaczysz w telewizji tłum ryczący z radości, możesz poczuć, że poprawia Ci się humor. Ich radość staje się Twoją.

Empatia kontra współczucie

Chociaż te dwa słowa są często używane zamiennie, istnieje różnica między współczuciem a empatią. W przeciwieństwie do empatii, współczucie nie polega na podzielaniu tego, co czuje ktoś inny. Kiedy okazujesz współczucie, troszczysz się o problem lub nieszczęście danego człowieka i współczujesz jego cierpieniu, ale nie czujesz w pełni jej bólu.

Kiedy na przykład przyjaciel przeżywa żałobę, a Ty okażesz mu współczucie, zrozumiesz, dlaczego czuje się smutny i opłakuje zmarłego, oraz poczujesz współczucie z powodu jego straty. Jeśli jednak jesteś empatyczny, możesz również poczuć zbliżone uczucie smutku, przez który przechodzi ten człowiek. Współczucie jest często opisywane jako bliskoznaczne uczuciu litości dla danej osoby, podczas gdy empatia jest raczej uczuciem współodczuwania z drugim człowiekiem, współdzielenia tych samych emocji.

Różne składniki empatii

Badacze zwykle wyróżniają co najmniej dwa komponenty empatii: afektywny i poznawczy.

Empatia afektywna (emocjonalna) to zdolność odczuwania tego, co czują inni. Jeśli Twój współmałżonek jest zestresowany i smutny, możesz odzwierciedlić jego emocje. Jeśli przyjaciel jest wesoły i optymistyczny, możesz się uśmiechnąć, ponieważ jego szczęście wydaje się zaraźliwe.

Empatia poznawcza to zdolność rozpoznania i zrozumienia stanu psychicznego innej człowieka. Daje wgląd w perspektywę i emocje drugiego. Jeśli zauważysz, że Twój małżonek jest zły, możesz przewidzieć, że Twój żart nie będzie dla niego w tym momencie zabawny. Jeśli zauważysz, że Twój przyjaciel czuje się bezradny, nie zdziwi Cię jego nagły wybuch emocji. I wcale nie musisz wyraźnie współdzielić jego odczuć.

Te dwa elementy empatii wymagają wytworzenia różnych sieci neuronowych w mózgu. Można więc mieć wysoką empatię poznawczą, ale niską empatię emocjonalną i odwrotnie.

Różnice w empatii między płciami

Badania pokazują, że kobiety częściej przyznają się do smutku, gdy słyszą o cierpieniu innych. Jest to zgodne z wynikami niedawnego badania funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI), które wykazało, że mózgi kobiet wydają się bardziej podatne na odczuwanie bólu innych ludzi. Badanie nie wykazało jednak różnic między płciami w zakresie empatii poznawczej.

Dlaczego empatia jest tak ważna?

Empatia odgrywa ważną rolę w naszym życiu. Po pierwsze, wzmacnia nasze więzi z ludźmi, z którymi współpracujemy czy tworzymy przestrzeń prywatną. Próbując zrozumieć innych, sprawiamy, że czują się oni słyszani i rozumiani. Jest wtedy bardziej prawdopodobne, że poświęcą czas na wczucie się w nas. To pogłębia związek i pogłębia poczucie połączenia, którego wszyscy tak w gruncie rzeczy pragniemy.

Badania pokazują, że posiadanie silnej sieci wsparcia społecznego zwiększa odczuwany przez nas poziom szczęścia. Ponieważ empatia prowadzi do lepszych relacji, będąc kluczowym elementem budowania bardziej satysfakcjonującego życia.

Empatia może również:

wspierać zachowania prospołeczne. Empatia może motywować nas do podejmowania działań, które realnie wpływają na życie innych. Działania te mogą obejmować wszystko, od przekazania darowizny na rzecz organizacji charytatywnej, poprzez zachęcanie przyjaciela do szukania pomocy w przypadku nadużywania alkoholu, aż po pocieszenie kogoś przytuleniem.

wspomagać podejmowanie decyzji. W sytuacjach społecznych empatia może pomóc nam wybrać najmądrzejszy sposób działania. Jeśli współmałżonek wydaje się zestresowany pracą, możesz wywnioskować, że to nie najlepszy moment, aby poprosić go o przejęcie większej liczby obowiązków.

zmniejszać wypalenie zawodowe. Wyniki jednego z badań sugerują, że empatia może być przydatna w zmniejszaniu wypalenia zawodowego. Dzieje się tak, ponieważ empatia pozwala na skuteczniejszą komunikację i współpracę, nawet w trudnych warunkach pracy.

pomóc rozładować konflikt. Jeśli na przykład pokłócisz się ze współpracownikiem, okazanie mu empatii może zapobiec nadmiernemu krytycyzmowi lub niepotrzebnemu okrucieństwu słownemu. Gdy lepiej zrozumiesz punkt widzenia drugiego człowieka, łatwiej będzie Ci zaproponować kompromis.

Oznaki, że Tobie lub bliskiej Ci osobie brakuje empatii

Empatia nie jest czymś, co albo się ma, albo nie. Niektórzy ludzie mają wysoki stopień empatii, inni zaś niższy. I nie musi on być stały w ciągu całego naszego życia.

Jeśli Twoje zdolności empatyczne znajdują się na niższym krańcu spektrum, możesz czuć się obojętny na ból innych ludzi. Na przykład, jeśli włamano się do domu przyjaciela, możesz powiedzieć lub pomyśleć: „No cóż, nie doszłoby do tego, gdybyś był bardziej ostrożny”. A może patrzysz z góry na członków rodziny borykających się z trudnościami finansowymi i przypisujesz to brakowi ciężkiej pracy. Możesz nawet utrzymywać błędne przekonanie, że takie złe rzeczy nigdy Tobie się nie przytrafią.

Niska empatia może również prowadzić do przekonania, że ​​ludzie wokół Ciebie są zbyt wrażliwi. Możesz ciągle być zaskoczony, że Twoi przyjaciele obrażają Twoje żarty. Być może nie rozumiesz, jak Twoje słowa i czyny ranią Twoich bliskich. Może to prowadzić do różnego rodzaju kłótni i nieporozumień.

Jeśli masz niski poziom empatii, może brakować Ci cierpliwości w kontaktach z ludźmi, którzy są w trudnej sytuacji. Być może Twoja najpopularniejsza rada dla innych ludzi brzmi: „Po prostu się z tym pogódź”. Mimo to masz tendencję do chowania urazy i nie wybaczasz ludziom błędów. Wydaje się, że nigdy nie masz czasu ani możliwości, aby wysłuchać punktu widzenia innych ludzi lub zastanowić się nad ich stanami emocjonalnymi.

Dostrzeganie braku empatii u innych

Jeśli bliskiej osobie brakuje empatii, prawdopodobnie będziesz mieć burzliwe interakcje. Może być niecierpliwy/-a i nadmiernie krytyczny/-a, przez co poczujesz się, jakbyś chodził po skorupkach jajek.

Możesz zauważyć, że ktoś notorycznie lekceważy Twoje problemy lub milczy, gdy mówisz o swoich uczuciach. Możesz czuć się niewysłuchany/-a lub zacząć zastanawiać się, czy naprawdę nie jesteś zbyt wrażliwy. Uświadom sobie, że brak empatii jest problemem, który tylko oni mogą naprawić. To nie jest Twoje zadanie. 

Przyczyny braku empatii

W niektórych okolicznościach naturalny jest niski poziom empatii. Możesz mieć trudności z wczuciem się w kogoś, kto znęcał się nad Tobą w dzieciństwie lub źle traktował Twoich bliskich. Może to być po prostu sytuacyjny brak empatii i nie odzwierciedlać tego, jak dobrze wczuwasz się w ludzi w ogóle.

Pewne doświadczenia mogą zmniejszyć Twoją empatię. Na przykład niektóre badania wskazują, że empatia może zanikać w miarę przechodzenia przez szkolenie studentów medycyny. Może to wynikać z wypalenia, ponieważ studenci medycyny zmagają się ze stresującą pracą i zwiększonymi obowiązkami. Mogą oni również zachowywać dystans emocjonalny, aby uchronić się przed cierpieniem psychicznym w pracy lub zachować profesjonalizm w kontaktach z pacjentami.

Jednak w żadnym wypadku nie jest powiedziane, że wszystkie trudne czy wymagające doświadczenia będą miały taki efekt. Inne badania pokazują, że poziom empatii u studentów medycyny wzrasta lub pozostaje niezmieniony.

Kilka schorzeń psychicznych, zaburzeń rozwojowych i zaburzeń osobowości może wiązać się z niskim poziomem empatii:

Zaburzenie osobowości typu borderline (BPD). BPD wiąże się z intensywną niepewnością, ekstremalnymi wahaniami emocjonalnymi i niestabilnym obrazem siebie. Osoby z BPD mogą mieć normalny poziom empatii poznawczej, ale trudności z empatią emocjonalną.

Narcystyczne zaburzenie osobowości (NPD). Osoby narcystyczne często wykazują skrajny egocentryzm i arogancję, a także wysoką potrzebę podziwu. Niektóre badania pokazują, że osoby z NPD mają niski poziom empatii, być może szczególnie empatii emocjonalnej. 

Makiawelizm. Jest to cecha osobowości obejmująca skłonność do manipulacji i lekceważenia zasad moralności. Osoby z tą cechą mogą mieć niski popęd do działania pod wpływem empatii.

Psychopatia. Psychopatia to zaburzenie charakteryzujące się bezdusznością i zachowaniami aspołecznymi, mówiąc w ogromnym uproszczeniu. Cechą charakterystyczną tego zaburzenia jest brak empatii.

Empatia nie jest cechą stałą, natomiast jest zupełny brak już raczej tak. Pomyśl o tym jak o mięśniu, który można rozwijać dzięki ćwiczeniom. Rozwijanie umiejętności słuchania, zwracanie uwagi na mowę ciała i zwiększanie inteligencji emocjonalnej może zwiększyć Twoją zdolność do empatii wobec innych. Pomocne może być także zaakceptowanie własnej wrażliwości i odkrywanie nowych perspektyw.

W kolejnym wpisie na blogu opowiemy sobie o sposobach budowania empatii.

Zapraszam Was serdecznie 🙂